Over consumeren en creëren: waarom het ene zonder het andere niets nalaat

Denk eens aan de laatste keer dat je je echt verveelde. Niet het soort verveling dat midden in een vergadering of tijdens een lange reis optreedt, wanneer er technisch gezien iets gebeurt, maar je geest er los van is. Echte verveling, zoals een zondagmiddag zonder verplichtingen en zonder dringende zaken, het soort waarbij de tijd langzaam gaat en de geest zonder bestemming begint te dwalen.

Voor de meeste mensen is die ervaring steeds zeldzamer. En als het dan gebeurt, is de telefoon binnen milliseconden tevoorschijn.

Dit patroon is belangrijker dan het lijkt. Laten we een kop thee nemen en bespreken wat we erover weten.

Wat verveling eigenlijk doet

Onderzoekers die het default mode network bestuderen, ofwel de set hersengebieden die actief zijn wanneer de geest niet bezig is met een specifieke externe taak, hebben ontdekt dat deze staat allesbehalve inactief is. Dwalende gedachten, dagdromen en ongestructureerd denken worden geassocieerd met creatieve inzichten, de vorming van langetermijnherinneringen en het vermogen om toekomstige scenario’s voor te stellen. Jonathan Smallwood van Queen's University heeft jaren besteed aan het bestuderen van wat de geest doet als die alleen wordt gelaten, en zijn werk suggereert dat een ongerichte geest vaak productief is. Het is de plek waar ideeën op nieuwe manieren met elkaar verbonden worden, iets wat gerichte aandacht meestal voorkomt.

Verveling is met andere woorden de toestand waarin creativiteit mogelijk wordt.

Waar we het mee hebben vervangen

De gemiddelde persoon besteedt nu ergens tussen de zes en zeven uur per dag aan het consumeren van digitale content. Dit is geen aaneengesloten tijdsblok; het is verweven in bijna elke beschikbare pauze. De video speelt terwijl je ontbijt. De muziek of podcast wordt gecombineerd tijdens een reis, met een bijpraatje of het scrollen door een feed erbij. Die laatste wordt geopend aan het bureau zodra de concentratie verslapt, wat, zoals Gloria Mark’s onderzoek aan UC Irvine aantoonde, ongeveer elke drie minuten gebeurt.

Dit voelt op het moment zelf niet overdreven. Elk stukje content is klein. Maar het cumulatieve effect is een staat van bijna continue laag-niveau stimulatie die bijna geen ruimte laat voor de geest om echt onbezighouden te zijn.

De verveling die vroeger vanzelf kwam, heeft simpelweg geen plek meer in je geest om zelfs maar een hoed op te hangen.

Waar de content naartoe gaat

Laat ons nu iets delen om even bij stil te staan. Denk terug aan vanmorgen, de eerste paar uur van je dag. Kun je je specifiek herinneren wat je hebt gekeken, gelezen of doorgebladerd? Kun je het onderwerp van elk stuk content en de verhaallijn van elk verhaal benoemen?

Misschien een paar dingen. De rest is verdwenen.

Het is geen geheugenfout; sterker nog, het geheugen in kwestie werkt precies zoals het hoort. Korte content, of het nu een post, clip of kop is, wordt verwerkt via het werkgeheugen, dat een beperkte capaciteit heeft en informatie niet automatisch doorstuurt naar de langetermijnopslag. Om een herinnering te consolideren, moet er iets mee gebeuren: er moet over nagedacht worden, het moet verbonden worden met iets wat al bekend is, of gecodeerd worden door herhaling of emotie. Het grootste deel van wat we consumeren doet geen van deze dingen.

Een studie uit 2008 van Nicolas Carr, gebaseerd op onderzoek van cognitieve wetenschappers waaronder Maryanne Wolf, beschreef hoe online lezen een patroon van oppervlakkige, niet-lineaire verwerking traint dat helaas een gewoonte wordt. Zoals kettingroken, maar dan voor je neuronen. De hersenen passen zich aan aan de consumptiewijze die ze het meest beoefenen. Aanhoudende, diepe betrokkenheid bij één stuk content wordt moeilijker naarmate het vaker wordt vervangen door snel scannen van veel content.

Je vergeet niet wat je hebt geconsumeerd omdat je geheugen slecht is. Je vergeet het omdat de consumptiewijze nooit bedoeld was om het te laten blijven hangen. Dit gevoel van gevoelloosheid maakt het bijna mogelijk om van dit proces te genieten, omdat je niet echt elk stukje content voelt of verwerkt waar je je kostbare tijd en aandacht aan geeft.

Creëren als een manier van verwerken

Er is een andere relatie mogelijk met hetzelfde materiaal. Wanneer je overstapt van consumeren naar produceren (zelfs iets kleins, zelfs iets wat niemand ooit zal lezen), activeer je een andere set cognitieve processen.

Een reactie schrijven op iets wat je hebt gezien of gelezen vereist dat je een mening vormt, wat vereist dat je weet wat je denkt, wat vereist dat je je daadwerkelijk met het materiaal bezighoudt in plaats van het zomaar te laten passeren. Het onderzoek van psychologen Roediger en Butler naar het test-effect, de goed gedocumenteerde bevinding dat het ophalen van informatie het geheugen veel sterker versterkt dan het opnieuw lezen, wijst op hetzelfde mechanisme. Het produceren van iets op basis van wat je bent tegengekomen is een vorm van ophalen. Het vertelt de hersenen dat deze informatie het waard is om te bewaren.

Er gebeurt ook iets met het materiaal zelf wanneer je erover schrijft. Verbindingen verschijnen die tijdens de eerste ontmoeting niet zichtbaar waren. Een film die je dacht te begrijpen blijkt iets te doen wat je pas opmerkt als je probeert het te beschrijven. Een boek dat gewoon prettig leek, onthult, wanneer je probeert uit te leggen waarom, dat het iets heel specifieks deed. Het schrijven registreert je reactie niet alleen, het maakt die compleet.

Waarom juist recensies

Een recensie is de meest toegankelijke vorm hiervan. Het onderwerp is al gegeven: je bent iets tegengekomen en nu schrijf je er gewoon over. Je hoeft geen onderwerp te bedenken, geen argument uit het niets op te bouwen, of iets origineels te produceren in de conventionele zin. Het creatieve werk is interpretatief: wat deed dit, en waarom, en wat zegt jouw reactie daarop over wat je waardeert of opmerkt?

Dit interpretatieve vertrouwen, of het vertrouwen dat wat je denkt en voelt als reactie op iets het waard is om te onderzoeken, is een vaardigheid. Die verzwakt zonder regelmatige oefening, en het kost wat tijd en geduld om die aanvankelijk op te bouwen. De meeste mensen zijn getraind, door jaren van consumeren zonder produceren, om hun eigen reacties als passief en onbelangrijk te behandelen. Een recensie, zelfs als die privé blijft, is de oefening om dat te betwisten.

Het geeft je ook iets om op terug te komen. Het gevoel dat een film bij je achterliet vervaagt binnen een paar dagen. De recensie die je erover schreef blijft langer bij je. Teruglezen van zelfs maar een paar maanden aan korte reacties op wat je bent tegengekomen creëert iets onverwacht nuttigs: een verslag van wat je raakte, waar je het niet mee eens was, waar je maar niet mee kon stoppen met denken. Dat is geen kleinigheid om te hebben.

In een wereld die vooral wordt gedreven door algoritmische feeds, is je eigen mening kennen een nieuwe vorm van luxe. Weten dat je iets leuk vindt, niet omdat het een trend is, maar omdat het je diep raakt – onbetaalbaar.

Een paar aanzetten om mee te beginnen

Recensies hoeven niet lang, formeel of voor iemand anders bedoeld te zijn. Een paar zinnen met de hand geschreven in een notitieboekje, of ergens getypt waar je ze later terugvindt, is genoeg om te beginnen.

Enkele startpunten:

Het laatste wat me deed stoppen met scrollen was...

Ik dacht veel na nadat ik zag/las/hoorde...

Ik was verrast om te leren dat...

Ik denk dat ik me ____ voelde na het lezen/kijken/luisteren/leren over ____. Ik weet niet helemaal waarom.

Hetgene waar ik steeds op terugkom is...

Ik ben het hier niet mee eens, en de reden is...

Dit deed me denken aan ____. Daar had ik al lang niet meer aan gedacht.

 

Geen van deze hoeft ergens heen te gaan. Het punt is niet de recensie zelf, maar de gewoonte om even stil te staan, voordat het volgende begint, om te merken wat het laatste achterliet.

Wat kun je van deze vaardigheid meenemen? Het vermogen om weer regie te krijgen over je aandacht en eindelijk te beoordelen waar je focus ligt, waarom je je niet meer zo creatief, capabel of productief voelt. En, het allerbelangrijkste, om meer te leren over wat je echt vreugde brengt en wat niet, om een betekenisvoller leven te leiden.

Een notitieboekje en een pen zijn, in de basis, een plek om te zetten waar je geest mee bezig is geweest. Scriveiner maakt schrijfinstrumenten voor dagelijks gebruik — voor de momenten die het waard zijn om iets langer bij stil te staan.